door Marja Vuijsje
Voor het eerst na 9/11 waren we in New York. Het leuke van New York is dat je er nooit wordt bekeken als vreemdeling. Tenzij je je uitdrukkelijk als toerist manifesteert, zal niemand jou ervan verdenken dat je er eigenlijk niet hoort. Of je nou zwart of wit bent of iets daartussenin. Ook het spreken met een accent geeft de gemiddelde New Yorker niet het idee dat je in die stad niet thuis zou zijn. Onder de inwoners wemelt het van de mensen met een andere moerstaal en onder diegenen die wel accentloos op hun Engels knauwen, zijn er velen die een kind of een kleinkind zijn van iemand aan wie nog altijd is te horen dat zijn wiegje elders op de wereld heeft gestaan. Als je in New York bent, leef je in de illusie dat je vanaf dag één New Yorker kunt zijn met de New Yorkers. Als iemand aan je vraagt waar je eigenlijk vandaan komt, volgt meestal een gesprek over hoelang zij er al zijn en is niet - zoals in Nederland te doen gebruikelijk - de volgende vraag wanneer je weer weg wilt. Hoewel zo’n grote migrantenstad alle mogelijkheden biedt om je een volstrekt individuele identiteit aan te meten en banden te scheppen met mensen van diverse pluimage, hebben de New Yorkers een weergaloze preoccupatie met waar iedereen oorspronkelijk vandaan komt. Geen grotere afnemers van rootsreizen naar Afrika als de wortelbewuste zwarte New Yorkers. Geen hoogoplaaiendere debatten over de Israëlische politiek als onder New Yorkse joden. Geen sentimentelere liefhebbers van Pasta di Norma als New Yorkse achter-achter-achterkleinkinderen van oude Sicilianen. Terwijl we er in Nederland tot voor kort een broertje dood aan hadden mensen vast te pinnen op hun afkomst, lijken de New Yorkers zich sinds jaar en dag te wentelen in Hun Eigen Identiteit en bekijken ze ook hun stadgenoten als representanten van een of ander land, volk of cultuur. In onze herinnering was de sfeer waarin dat gebeurde vooral van de niemand buitensluitende soort. Zo van: jij viert chanoekah, ik vier kerstmis, zij doet aan ramadan, hij viert Saint Patricks Day, maar we zijn allemaal New Yorkers en proberen hier allemaal ons hoofd boven water te houden.
De kleermaker die wij bezochten aan 42nd Street wekte ons hardhandig uit onze multiculturele dromen over de stad waarin wij ons altijd zo thuisvoelen. “Duitsers?”, zo was de eerste vraag die hij op ons afvuurde nadat we, onderling steggelend over de aanschaf van een jasje, zijn ouderwets-rommelige winkeltje waren binnengegaan. Zelf leek hij een beetje op Charles Aznavour. Dus dacht ik meteen dat hij of een van zijn voorzaten Armeniër moet zijn geweest.
“Nee,” zei ik. “We komen uit Nederland.” Nederland, zo bleek, was volgens hem vreselijk eng. In zijn eigen kring deed het verhaal de ronde dat Turkse moslims waren geïnfiltreerd in het Nederlandse parlement. Die moslims zouden erop uit zijn van Nederland een griezelig islamitisch land te maken. Ach gut, dacht ik. Die man is verkeerd geïnformeerd. Hoe kan hij nou denken dat brave gastarbeiderskinderen zoals Nebahat Albayrak en Coskün Corüz zich zullen ontpoppen als handlangers van Bin Laden? Even had ik de illusie hem met feitelijke informatie uit zijn nachtmerrie over een naderend bondgenootschap tussen Nederland en Al-Qaeda te kunnen halen. Maar al mijn mooie woorden over ‘gewone kamerleden die toevallig een Turkse vader en moeder hadden’ werden beantwoord met een blik die boekdelen sprak. Naïef vond hij mij. Te denken dat moslims steunpilaren kunnen zijn van de democratie was volgens hem net zo wereldvreemd als te geloven dat je van een leeuw een vegetariër kunt maken. Hij wenste mij het beste toe, maar als ik straks alleen nog gehuld in een burka door Amsterdam kon lopen, zou ik vast en zeker nog eens aan hem denken. Maar waar, vroeg ik hem als een ingeburgerde New Yorker, kwam hijzelf eigenlijk vandaan. “Uit Turkije,” was het antwoord. “Ik ben een Turkse christen.”
Dat laatste moest hij er tegenwoordig wel vaak bijzeggen om het gezellig te houden.
Marja Vuijsje is freelancejournalist
De Helling 2003/4
