door Jos van der Lans
Hoe vrijzinnig bent u? Doe de grote vrijzinigheidstest van Jos van der Lans.
Nadat ze zichzelf eerst links-liberaal had gedoopt, nuanceerde Femke Halsema zich in het vorige nummer van De Helling. Haar nieuwe politiek perspectief heet nu: vrijzinnig links. Instemming en kritiek waren – zoals te verwachten was – haar deel. Maar waar staat u, lezer, op de schaal van zelfbeschikkend-vrijzinnig-libertair-communitair-moralistisch-collectivistisch-socialistisch? Jos van der Lans duikelde tien praktisch politieke dilemma’s op uit de actuele praktijk en smeedde er een heuse test uit. Bij elke vraag moet u het alternatief aankruisen dat u het meest aanspreekt. Met behulp van de scores op pagina … kunt u vervolgens berekenen, waar u thuishoort in GroenLinks. De samensteller heeft laten weten dat over de uitkomst niet gecorrespondeerd kan worden.
1. Mag een meisje van zestien voor prostitutie kiezen?
a. Nee, dat moet verboden worden. Zo jong je lichaam als koopwaar aanbieden is in alle opzichten onverstandig, dus moet de overheid daar een stokje voor steken.
b. Ja, als je het seksuele zelfbeschikkingsrecht van mensen vanaf zestien jaar erkent, mensen van zestien stemrecht wil geven en van prostitutie een legaal beroep maakt, dan moet je ook erkennen dat meisjes van zestien die beslissing moeten kunnen nemen.
c. Verbieden helpt niet, maar je moet het wel zoveel mogelijk ontmoedigen. Dat betekent: goede voorlichting, actieve preventie bij risicogroepen.
2. De discussie over normen en waarden wordt ingegeven door neoconservatieve sentimenten en heeft dus altijd een nostalgische ondertoon: we gaan van kwaad tot erger.
a. Deze discussie moet je niet in zijn algemeenheid voeren, want dat is zinloos. Maar je moet de discussie voeren aan de hand van concrete situaties, en concrete gedragingen. Dan gaat het ergens over.
b. Dat is de gebruikelijke oudlinkse reflex. Juist in een moderne geďndividualiseerde samenleving is hoe mensen zich tot elkaar verhouden wel degelijk een belangrijk politiek item. Dat heeft niets met vroeger, maar alles met het heden te maken. Juist links moet hier het voortouw nemen.
c. Vijftien miljoen mensen / op dat kleine stukje aarde / die schrijf je niet de wetten voor / die laat je in hun waarde. Niet voor niks was deze Postbank-commercial een aantal jaren geleden een grote hit. Normen en waarden zijn geen kwestie voor een overheid. Een moderne overheid schept voorwaarden en verleidt burgers tot het goede, maar doet zo weinig mogelijk aan gedragsvoorschriften.
3. Mag tegenover de arbeidsplicht van vrouwen een zorgplicht van mannen staan?
a. Waarom niet? Anders komt er nooit wat van terecht.
b. Dat gaat veel te ver. Laat mensen dat soort kwesties zelf regelen, daar moet je geen regels voor maken.
c. Afdwingen kan niet, maar je moet mannen – bijvoorbeeld met financiële prikkels – wel verleiden om hun verantwoordelijkheden met betrekking tot zorgtaken te nemen.
4. Moet in verband met de achterstand van allochtone kinderen de aanvangsleerplicht (nu nog vijf jaar) niet vervroegd worden naar vier jaar?
a. Een zeer aanzienlijk percentage kinderen van allochtone afkomst gaat vanaf zijn vierde niet naar school en loopt daardoor een nog grotere leerachterstand op. Van de autochtone kinderen gaat nagenoeg iedereen op vierjarige leeftijd naar school. Om onnodige achterstanden te voorkomen moet de overheid dus de leerplicht verlagen tot vier jaar.
b. Nee, de regels zijn volkomen duidelijk, de consequenties ook, als ouders ervoor kiezen om hun kind niet naar school te sturen dan is dat - hoe dom hun gedrag ook – hun eigen opvoedingsverantwoordelijkheid. Daar moet de overheid niet in treden.
c. Met algemene wettelijke maatregelen los je geen specifieke problemen op. Dus: voor deze groep kinderen moet je doelgroepgericht beleid en initiatieven ontwikkelen.
5. Organen komen na het overlijden van mensen ter beschikking van de gezondheidszorg, tenzij betrokkenen tijdens hun leven te kennen hebben gegeven daar bezwaar tegen te hebben.
a. Mee eens. Het huidige systeem, waarbij mensen zich als orgaandonor moeten laten registreren, werkt niet, waardoor er jaarlijks door een tekort aan organen honderden mensen onnodig overlijden. Een meer verplichtende aanpak spaart dus mensenlevens.
b. Niet doen. Mensen gaan – of ze nu dood zijn of niet – zelf over hun lichaam, daar kan de overheid niet zonder uitdrukkelijke toestemming over beschikken. Mensenlichamen zijn, evenals mensenlevens, geen speeltje voor de goede zaak.
c. Zo’n impliciete verplichting gaat te ver: als overheid en gezondheidszorg kun je niet meer doen dan actieve voorlichting. Stel in elk ziekenhuis orgaanambassadeurs aan, die mensen actief op hun verantwoordelijkheid aanspreken. Dergelijke vormen van overtuigen zijn beter dan wettelijke plichten.
6. Persoonsgebonden budgetten zijn ideale instrumenten voor burgers (cliënten) om publieke voorzieningen als kinderopvang, de gezondheidszorg, de sociale zekerheid en het onderwijs naar hun hand te zetten.
a. Inderdaad. Het maakt een einde aan de afhankelijkheidsrelatie en geeft burgers reële zeggenschap over voorzieningen die gedwongen worden zich iets aan hen gelegen te laten liggen.
b. Dat is een illusie. Het stimuleert een naargeestig consumentisme en ondermijnt op termijn de solidariteitsgedachte die de basis vormt van deze publieke voorzieningen. Als je afhankelijk bent, wil je niet kiezen en onderhandelen, maar heb je professionele steun en richting nodig.
c. Laat mensen zelf kiezen of ze een pgb willen of niet. Zorg dat de mensen die er niet voor kiezen, niets aan kwaliteit tekort komen.
7. Premier Balkenende nam het terecht op voor bondscoach Dick Advocaat toen deze door de media gedemoniseerd werd na de (onbegrijpelijke) wissel van Arjan Robben in de wedstrijd tegen Tsjechië tijdens het Europees kampioenschap in Portugal.
a. Kom nu toch. Daar moet een MP verre van blijven. Hij staat boven de partijen en heeft – als het goed is – belangrijker zaken aan zijn hoofd dan wat commotie in de voetbalwereld. Als hij daar aan begint dan heeft hij er snel een dagtaak aan.
b. Dat is heel terecht. Het gaat hier om hoe wij met publieke figuren om gaan, en dat daar zorgvuldigheid en elementaire fatsoensnormen in betracht moeten worden. Juist een leidinggevende politicus moet in dit soort kwesties richting geven en normen stellen.
c. Sorry, de politiek moet gaan over zaken waar ze wat over te zeggen heeft, en godzijdank heeft zij over de bondscoach niets te vertellen, en dus moet zij haar mond houden. Zoals ze dat ook moet doen als aandeelhouders van een bedrijf de hoogste baas voor crimineel uitmaken. Schoenmaker blijf bij je leest.
8. De verzelfstandiging van de woningcorporaties is een voorbeeld van doorgeslagen marktdenken. De huren zijn dramatisch gestegen, de woningnood neemt opnieuw toe en de corporaties letten meer op hun winstcijfers dan op hun huurders. Er is dus alle reden om hen opnieuw te dwingen hun kerntaak (volkshuisvesting voor lagere inkomens) uit te voeren.
a. Mee eens. De feiten spreken voor zich.
b. Dat is onzin. Corporaties zijn maatschappelijke ondernemingen geworden. Die moet je dus ook de ruimte bieden om op een eigen wijze aan hun maatschappelijke opdracht te voldoen. De meeste corporaties zijn daar zeer serieus mee bezig.
c. Probeer als overheid gewoon goede prestatieafspraken te maken en hou de corporaties daaraan, dan komt het vanzelf wel goed.
9. GroenLinks moet zich actief gaan inzetten voor de ‘Pil van Drion’ oftewel het recht van mensen om hun eigen dood te kiezen.
a. In principe mee eens. Mensen moeten zelf kunnen kiezen wanneer ze het leven nog de moeite waard vinden. De grens tussen waardig en onwaardig leven moeten ze zelf kunnen leggen. Die grens is geen intellectueel eigendom van doktoren of van naasten, maar een fundamenteel zelfbeschikkingsrecht.
b. GroenLinks moet genuanceerd blijven. Dit geen kwestie van voor of tegen. Je moet mensen een geclausuleerd recht op zo’n middel geven. Net zoals euthanasie een geclausuleerd recht is. Het leven is iets dierbaars en je mag van mensen vragen om zich daarover te verantwoorden. Maar uiteindelijk kan en mag je ze nooit verbieden om tot een keuze te komen.
c. Het leven is niet een eenmanszaak, maar een uitdrukking van sociale relaties. Daarom is niet verstandig om je leven als een louter persoonlijk eigendom te zien. Omdat de ‘Pil van Drion’ – hoe sympathiek de bedoeling ook is – uiteindelijk het leven reduceert tot een egodocument zou het onverstandig zijn als GroenLinks daarvoor gaat pleiten.
10. Veel jongeren van Tyrkese of Marokkaanse afkomst kiezen een huwelijkspartner uit het land waar hun ouders geboren zijn. Voor de integratie van zowel bruid als bruidegom is dat – om tal van redenen – geen goede zaak. Mag de overheid daar wat aan doen?
a. Dit is een rechts punt dat in de media stelselmatig wordt overdreven. Het gaat nog niet om tweeduizend gevallen per jaar. Bovendien is het van tijdelijke aard. Een generatie verder en het verschijnsel is verdwenen. Dus geen paniekwetten en maatregelen, maar gewoon meer menskracht en effectievere voorlichting inzetten.
b. Natuurlijk, de overheid moet er wat aan doen. Zij kan niet blijven toekijken hoe achterstanden zich ophopen, temeer omdat de rekening uiteindelijk op haar bordje terecht komt. Verbieden van deze huwelijken is uiteraard niet mogelijk, maar je kunt het door financiële barričres en taaleisen wel zo moeilijk mogelijk maken. Het gaat hier immers om een soort rituele keuze en niet om liefdesrelaties. Kortom: als je de barričre zo hoog mogelijk maakt, beginnen mensen zich af te vragen of de kosten (inspanningen) wel tegen de baten (vertrouwdheid en cultureel houvast) opwegen. Voor echte liefde hebben ze zeker wat over.
c. Het kiezen van je eigen huwelijkspartner is een mensenrecht. Het is niet aan de Nederlandse overheid om te oordelen of mensen een terechte keuze maken, dat is een horrorscenario. Als mensen hier komen om te trouwen, mag je wel – zoals bij alle andere migranten – inburgeringseisen stellen, maar dat is dan wel het enige.
SCORETABEL GL-TEST
A B C Uw Score
1. 5 1 3
2. 3 5 1
3. 5 1 3
4. 5 1 3
5. 5 1 3
6. 1 5 3
7. 3 5 1
8. 5 3 1
9. 1 3 5
10. 3 5 1
Uw Eindscore:
Hoe vrijzinnig bent?
10 – 20 pnt. U bent echt vrijzinnig links, waarschijnlijk zelfs links-liberaal. Misschien nog wel meer dan Femke Halsema, die vermoedelijk zelf - zoals de meeste GroenLinksers - keurig in het midden, zo rondom de 25 punten, uit zal komen. U houdt niet van moralistische praatjes en meent dat de overheid zoveel mogelijk met de handen van zijn burgers af moet blijven.
21 – 30 pnt. U bent een gemiddelde GroenLinkser, u hecht groot belang aan de vrijheid van mensen, maar u ziet ook wel dat de overheid, die publieke belangen moet dienen, deze vrijheid soms aan banden moet leggen. Overtuigen is in uw ogen altijd beter dan dwingen. U bent een kind van de jaren zeventig, en als u daar te jong voor bent dan zijn uw ouders dat wel.
31 – 40 pnt. Dat stuk van Femke Halsema zit u niet helemaal lekker. Een beetje te liberaal, een beetje te weinig visie, en het mag wel wat radicaler. Voor U mag GroenLinks ook wat meer een moralistische partij zijn, een partij die kritischer staat tegenover de moderne cultuur. U vindt het wel goed overigens dat Femke Halsema de discussie heeft aangezwengeld.
41 – 50 pnt. U bent een goedmoedige paternalist, een stevige gemeenschapsdenker, misschien wel een oude socialist. Als u moet kiezen tussen collectieve en publieke belangen en particuliere vrijheden en genoegens dan hoeft u niet lang te aarzelen. U ziet dat stuk van Femke Halsema bepaald niet zitten. Wat is vrijzinnigheid en wanneer begint vrijblijvendheid? Dat zijn geen termen waar je politiek mee kunt bedrijven. En u laat er geen misverstand over bestaan: de samenleving is wel maakbaar.
Jos van der Lans zit in de Eerste Kamer voor GroenLinks
De Helling 2004/3
