door Erica Meijers
Na de val van de Berlijnse muur en het uiteenvallen van de Sovjet-Unie dijt Europa weer langzaam uit tot de proporties die zij voor de tijd van de Russische Revolutie en de Eerste en Tweede Wereldoorlogen had. Het politieke uitdijingsproces springt het meest in het oog, net als de economische gevolgen die dit heeft. Maar het betekent meer: in Oost- en Middeneuropa woeden conflicten waar wij in het westen al decennialang nauwelijks meer belangstelling voor hebben opgebracht, maar die door het eenwordingsproces ook hier weer relevant worden. In deze Helling vestigen we hier de aandacht op met twee artikelen over de meest oostelijke grens van Europa. Pepijn Gerrits en Leo Platvoet schrijven over de politieke verwikkelingen in Georgië, Azerbeidzjan en Armenië en hun moeizame relatie met elkaar en de voormalige Sovjet-Unie. Over eén ding is er weinig ruzie: deze landen beschouwen zichzelf in meerderheid als Europese volken en willen bij de Europese Unie horen. Zij eisen een plek op in ‘onze’ wereld.
Daarbij hoort een andere omgang met de eigen geschiedenis dan tot nu toe het geval is, zo betoogt de organisatie Memorial in een oproep die de beide andere artikelen in een breder perspectief plaatst. Memorial ontstond in de Sovjet-Unie in de tijd van de Perestrojka met als doel de geschiedenis van de politiek vervolgden in de Sovjet-Unie levend te houden. Inmiddels hebben zich vele organisaties aangesloten uit Rusland, de Oekraïne, Kazachstan, Letland en Georgië. Speerpunten zijn mensenrechten en de omgang met het verleden in de ex-Sovjet-Unie. De oproep van maart 2008 is erop gericht de relaties tussen de voormalige landen van de Sovjet-Unie te verbeteren, maar wil uiteindelijk een breed internationaal debat over onze ‘herinneringen’ en hoe die de politieke en economische verhoudingen vandaag beïnvloeden. De tekst is voor bewoners aan de westzijde van het voormalige IJzeren Gordijn bovendien een leerzame aanvulling op de vertrouwde interpretaties van de grote conflicten van de twintigste eeuw. Het ideaal van een verenigd Europa kan niet beperkt blijven tot economische stabiliteit en politiek evenwicht, het vraagt om kennis van en deelname aan de politieke strijd en de collectieve geheugens van deze verre streken, die dichterbij zijn dan we denken.
De Helling 2008/2
