door Koen Dortmans
Paul Voestermans en Theo Verheggen, Cultuur & Lichaam. Een cultuurpsychologisch perspectief op patronen in gedrag. Blackwell. ISBN: 9781405176026
Sinds we in Nederland vaststelden dat de multiculturele samenleving een drama is, praat iedereen over cultuur. Zeker toen met de moord op Theo van Gogh bleek dat de botsing der beschavingen in eigen land huisde. Het adagium integratie met behoud van eigen cultuur raakte in onmin want de geïmporteerde culturen van onze nieuwkomers vertoonde ontoelaatbare nare trekken, vooral die van moslims. Een loopgravenoorlog tussen overtuigde multiculturalisten en hun tegenstanders was het gevolg.
Ondanks de grote onderlinge verschillen bedienen beide groepen zich van hetzelfde argument, zo betogen cultuurpsychologen Voestermans en Verheggen in hun boek Cultuur & lichaam. Beide groepen beschouwen cultuur als verklaring: mensen gedragen zich zo omdat ze nu eenmaal uit die cultuur komen. Onzin, stellen Voestermans en Verheggen. Cultuur is niets op zichzelf en doet niets met mensen. Het zijn de mensen zelf die hun gedrag bepalen. Cultuur verandert in hun redenering van iets dat verschijnselen begrijpelijk maakt tot iets dat juist begrepen moet worden.
De auteurs zetten uiteen hoe mensen met hun lichaam als betekenisdrager van jongsaf aan leren te handelen in overeenstemming met wat in de groep gebruikelijk is. Juist de vanzelfsprekende gebruiken maken het handelen tot hardnekkige gedragspatronen, want wie zich anders gedraagt valt buiten de groep. Zo worden leden van de groep letterlijk ingelijfd.
Vandaar dat cultuur niet willekeurig kan worden toegediend zoals onze inburgeringscursussen suggereren. Gevoel voor wat hoort kost nieuwkomers eindeloos veel oefening en training.
Cultuur & lichaam gaat overigens niet alleen maar over het multiculturele debat. In het laatste deel van het boek tonen de schrijvers dat het in gemeenschappen op vijf domeinen vaak mis gaat: eigen versus vreemde groep, man versus vrouw, hoge versus lage sociale status, jong versus oud en gelovigen versus ongelovigen.
Voestermans en Verheggen slagen er met talloze herkenbare, eigentijdse voorbeelden slagen ze erin enkele vastgeroeste cultuurdebatten vlot te trekken.
Koen Dortmans is freelance journalist en programmamaker publiek debat LUX Nijmegen
De Helling 2007/2
