door Shervin Nekuee
Nederland is in de ban van islamofobia. De gematigde autochtoon en de gematigde moslim zijn in een mentale gijzeling beland. Aan de ene kant trekken de islambashers aan de autochtonen en willen hen doen geloven dat Europa binnenkort Eurabia zou worden. Met een Emir aan de macht en allochtone Taliban in het zadel. Aan de andere kant verkondigen de wahabisten dat een goede moslim zich vrijwillig behoort op te sluiten in de benauwde regeltjes van hun letterlijke en a-historische interpretatie van de wetten van de islam.
Tussen de zwaar bebaarde mannen en hun hermetisch bedekte vrouwen aan de ene kant en de hysterische verkondigers van de ondergang van het Westen met hun felle stropdassen en diepe decolletés aan de andere kant blijft weinig ruimte over. De media en politieke opportunisten gaan geheel op in de waan van de dag. Er is geen tijd of interesse voor de verborgene schatten van de 1400 jaar lange islamitische beschaving.
Laat we toch zo nu en dan de TV uitzetten, de krant even laten voor wat ze zijn en de radio uit de lucht halen. Laten we ruimte scheppen voor de zachtere tonen, de mijmeringen, verhalen en diepe overdenkingen uit de wereld van de Islam. Gedachten en gedichten die tot de verbeelding kunnen spreken, die de Hollander laten kennis maken met zoetere en intensere smaken uit de moslimbeschaving, en die de moslims kunnen herinneren aan souplesse, vindingrijkheid en het vermogen van tolerantie dat hun religie en cultuur in zijn historische ontwikkeling aan de dag wist te leggen.
Een rijke schat aan inspiratie biedt de poëzie van de 13e eeuws dichter en mysticus Mevlana Jelaledien Rumi. Zijn teksten wekken bewondering voor de Islamitische beschaving. Dit jaar heeft de UNESCO een Rumi-jaar uitgeroepen om hem en zijn levensfilosofie te gedenken.
Rumi verliet zeven eeuwen terug als jongeling huis en haard in de stad Balkh in het huidige Afghanistan. Hij was op de vlucht voor een golf van geweld en op zoek naar vrijheid en vrede. Zijn zoektocht duurde tien jaar en bracht hem naar de steden van het toenmalige islamitische imperium, waar kunst en cultuur, filosofie, mystiek en poëzie in volle bloei stonden. Overal waar hij kwam ging de jonge vluchteling in de leer bij kunstenaars, denkers en mystici. Rumi's vader en grootvader waren islamitische theologen en ook hijzelf was op weg om een hooggeleerde theoloog te worden. Maar de ontmoeting met zijn leermeesters zaaiden een ander verlangen in zijn hart. Het verlangen naar schoonheid, extase en troost.
Rumi's zwervende bestaan vond zijn bestemming in de stad Konya in het huidige Turkije. Daar hoorde hij de woorden van de islamitische mysticus Shams, die eindelijk uitdrukking verleenden aan de grote stilte die tijdens zijn zoektocht in hem was. Shams ontsluierde het geheim van de vluchteling in één zin: “Liefde voor de levensbron is groter dan angst voor God”. De inmiddels 38jarige Rumi raakte van deze spreuk buitenzinnig. Hij verkeerde vanaf dat moment in een continue staat van extase, die duizenden ontroerende verzen voortbracht. De theoloog werd een poëet, de Sharia-kenner een mysticus.
De vluchteling uit Afghanistan werd de grote inspiratiebron van een van de belangrijkste humanistische stromingen binnen de wereld van de islam, het soefisme. Zijn poëzie verspreidde zich door de hele wereld en verovert nog altijd nieuwe landen en lezers. In de Verenigde Staten bijvoorbeeld werd een bloemlezing van zijn werk in 1997 de best gelezen vertaalde literatuur.
Voor wie de moeite neemt om te luisteren, ligt in Rumi’s poëzie een prachtige route verborgen die voert over de grenzen waarbinnen de islamofoben en digitale fundi’s onze verbeelding willen opsluiten.
Wat te doen, oh moslims?
Nu dat ik mij niet meer herken
In uw dualiteiten -
Geen christen, geen jood, geen zoroaste, geen moslim
Noch uit het Oosten, noch uit het Westen
Niet van het land of uit de zee
Ik heb de tegenstellingen opzij gezet
Ik heb gezien dat de tweeling één is
De eenheid die ik zoek, de eenheid die ik ken, de eenheid die ik zie
De eenheid waarom ik,
bij iedere hartslag,
roep.
(vrij vertaald uit Rumi. SN)
Shervin Nekuee
De Helling 2007/3
